Reeds meer dan 200 jaar analyseren wetenschappers het licht, afkomstig van sterren en andere hemellichamen, door het te ontrafelen in zijn kleuren of golflengten. De spectroscoop en later de spectrograaf en spectrometer laten ons toe om de chemische samenstelling te achterhalen van deze verafgelegen astro-objecten. Ook worden langs spectrografische weg heel nauwkeurige snelheidsmetinMede door de recente vooruitgang in betaalbare en kwalitatief goede spectrografen en astro camera’s kan de amateur sterrenkundige een bijdrage leveren in dit vakgebied door een samenwerking met professionele sterrenkundigen via de zogenaamde Pro/Am werking.gen verricht, wat in 1995 leidde tot de ontdekking van de eerste exoplaneet.
* Het actief beoefenen van de astro-spectrografie en verwerking (reductie) van spectrografische opnamen staat niet los van andere sterrenkundige disciplines. Een minimale kennis van de sterrenhemel is noodzakelijk. Daarnaast is het kunnen bedienen van een telescoop en het werken met astro-camera’s een basis vereiste. De ruwe spectrale opnamen van een hemelobject zijn geen “pretty pictures” en deze zwart/wit beelden dienen omgezet te worden met behulp van reductie software tot een bruikbare grafiek die zowel geijkt wordt in golflengte als in intensiteit (flux). Het is een handeling die meestal meer tijd in beslag neemt dat het maken van de spectrale opnamen zelf. Het spreekt vanzelf dat het hoofddoel van de werkroep het bieden is van de nodige ondersteuning op deze domeinen aan haar leden en geïnteresseerden. Een belangrijke groep hier zijn scholieren die voor een eindwerk (meestal fysica) of geïntegreerde proef beroep doen op de werkgroep. Uiteraard krijgen deze jeugdige sterrenkundigen een prioritaire aandacht. Een vraag tot ondersteuning kan gericht worden aan de volkssterrenwachten die dan contact opnemen met leden van de werkgroep, of rechtstreeks aan de werkgroep zelf, via het hieronder vermelde contact adres. Wacht niet te lang want het doorlopen van het ganse traject vereist de nodige tijd. Ook de weergoden hebben hun zegje in het schaarse aantal waarneemavonden of nachten!
Binnen de VVS maakt de werkgroep op geregelde tijdstippen gebruik van het maandblad Heelal om informatie over te brengen. De werkgroep beschikt zelf niet over een mailing list maar maakt dankbaar gebruik van de algemene VVS mailing list om gebeurtenissen en informatie onder de aandacht te brengen.
- Naast de klassieke en nodige sterrenkundige disciplines zijn er binnen de astrospectrografie een aantal deelgebieden waar de werkgroep met raad en daad ondersteuning kan geven. Wij denken hier aan de volgende groepen:
- 3D printing. De laatste jaren is de drempel tot het beoefenen van amateur-astrospectrografie drastisch verlaagd, zowel qua toegankelijkheid als financieel. Twee ontwerpen van 3D geprinte behuizingen van spectrografen dienen vermeld te worden: De LowSpec van onze noorderbuur Paul Gerlach en de Star’Ex van onze zuiderbuur Christian Buil.
- Reductie software specifiek voor spectrale opnamen. Een keuze uit VSpec, ISIS, SpecInti, BaSS Project, RSpec, Demetra, SPCAudace, SpectroCalc, PlotSpectra.
Optiek voor de spectrograaf. Transmissie of reflectieroosters, gaande van 100 lijnen / mm tot 2400 lijnen / mm. Spiegelende ingangsspleet of pin-hole plaatjes met breedtes van 7 tot 50 µm. Kalibratie lampen zoals Neon, Argon Krypton, Xenon en Thorium-Argon, elk met hun specifieke emissielijnen en golflengten.
Zoals reeds vermeld vormt de Pro / Am werking de kern van de werkgroep. Bijdragen in de vorm van 1D spectra kunnen geleverd worden aan de volgende organisaties:
BeSS of Be Star Spectra. Dit is een databank waar zowel professionele als amateur spectra in opgenomen worden. Het is een verzameling in de tijd van enkel Be sterren, dus sterren die emissie pieken vertonen of vertoond hebben in hun spectra, vooral dan bij de gekende Balmer waterstof lijnen of helium lijnen. Het is een van de best georganiseerde instituten. De voertaal is Engels maar de organisatie is gevestigd in het “Observatoire de Paris” op de Meudon sterrenwacht. Elk ingediend spectrum wordt onderworpen aan een controle met leerrijke feedback. Het gevraagd oplossend vermogen is R > 5000, wat door enkele amateur spectrografische toestellen kan geleverd worden. Spectra worden ingediend als 1D FITS bestanden met een FITS header die voldoet aan de “BeSS standaard”.
http://basebe.obspm.fr/basebe/
ARAS of Astronomical Ring for Access to Spectroscopy. Bevat naast de homepage ook een databank en een forum. ARAS is vooral bedoeld als een databank voor spectra van eruptieve sterren zoals cataclysmische variabelen, symbiotische sterren, novae of super novae maar ook voor spectra van kometen. Het aanvaarde oplossend vermogen kan reeds vanaf R ~ 600 wat voldoende is voor de meeste amateur spleet spectrografische toestellen. Het ingediende spectrum wordt aan kwaliteit onderworpen.
http://www.astrosurf.com/aras/
AAVSO. De reeds meer dan een eeuw actieve American Association for Variable Star Observers heeft naast de structuur voor veranderlijke sterren ook een sub sectie met de naam AVSpec. De databank bevat allerlei spectra in een verscheidenheid aan resoluties. Men vraagt dat de 1D FITS bestanden die het spectrum bevatten voldoen aan een FITS header die gelijkaardig is met de FITS header van de BeSS spectra. Er is weinig controle op de ingediende spectra maar vooraleer een waarnemer toegelaten wordt is een “ingangsproef” vereist, bij wijze van een opname en reductie van het spectrum van een ster die in een vooraf bepaalde lijst staat.
Contactgegevens
Hugo Van den Broeck, Erpe-Mere, hugovandenbroeck@telenet.be